Nieuws

Chemotherapie als versterker van kankervaccins

19/10/2026

Zowel de klinische effecten als de onaangename bijwerkingen van chemotherapieën – van haaruitval tot zweertjes in de mond en maag- en darmklachten – zijn het gevolg van de willekeurige vernietiging van cellen die zich snel vermenigvuldigen. Daaronder vallen ook de CD8+-T-cellen, de soldaten in de frontlinie van het lichaam tegen virale infecties en kanker, die zich razendsnel vermenigvuldigen wanneer ze door hun doelantigenen worden geactiveerd.

Nu hebben onderzoekers onder leiding van Laurine Noblecourt, Amanda Wicki en Benoit Van den Eynde in het Van den Eynde-laboratorium van de Oxford-vestiging van het Ludwig Institute for Cancer Research, samen met Carol Leung – voormalig senior immunoloog bij het laboratorium en thans groepsleider bij het NDM Centre for Immuno-Oncology – een tot nu toe onbekend mechanisme ontdekt waardoor chemotherapieën, enigszins paradoxaal, de therapeutische T-celreacties kunnen versterken. In het huidige nummer van *Cancer Cell* beschrijven zij hoe de combinatie van carboplatine en paclitaxel (bekend als CarboTaxol) en cyclofosfamide kan fungeren als adjuvantia – stoffen die de werking van vaccins versterken – waardoor de werkzaamheid van kankervaccins in preklinische studies wordt vergroot.

De onderzoekers tonen bovendien aan dat dit therapeutische effect nog verder wordt versterkt wanneer de combinatiebehandeling wordt aangevuld met een anti-PD-1-immuuncheckpointblokkade (ICB), een immuuntherapie die voorkomt dat T-cellen uitgeput raken, waardoor de aanval van de T-cellen op tumoren wordt versterkt.

“Onze studies tonen in preklinische kankermodellen aan dat, mits op het juiste moment toegepast, de combinatie van deze chemotherapieën met een kankervaccin een synergetisch effect kan hebben met ICB, waardoor de tumor beter onder controle kan worden gehouden en de overleving aanzienlijk kan worden verlengd,” aldus Leung. “Dit therapeutische effect vloeit voort uit de directe beïnvloeding van belangrijke functionele eigenschappen van CD8+ T-cellen door de chemotherapieën, waardoor een betere respons op de daaropvolgende vaccinatie mogelijk wordt, en mogelijk ook op anti-PD-1 ICB.”

Aangezien chemotherapieën zonder onderscheid snel delende cellen doden, kunnen ze mogelijk de effectiviteit van immuuntherapieën tegen kanker ondermijnen. Toch hebben studies ook aangetoond dat chemotherapieën bij sommige vormen van kanker ICB indirect kunnen ondersteunen door immuuncellen in tumoren te vernietigen die de immuunreacties tegen kanker onderdrukken. Bovendien kunnen chemotherapieën dergelijke reacties stimuleren door het immuunsysteem bloot te stellen aan diverse kankercellen wanneer ze kankercellen doden.

Maar hoe chemotherapieën de door vaccins opgewekte immuunreacties op tumoren kunnen beïnvloeden, is tot nu toe nog niet systematisch onderzocht.

„In de meeste klinische onderzoeken naar kankervaccins wordt de experimentele therapie samen met chemotherapie toegediend, omdat chemotherapie de standaardbehandeling is,” aldus Noblecourt. „Maar daarbij wordt geen rekening gehouden met vaststaand bewijs over de invloed van chemotherapieën op de reacties op vaccins.”

Om dit te achterhalen, heeft het Ludwig Oxford-team de effecten van een reeks chemotherapieën getest op de werkzaamheid van een kankervaccin dat is ontwikkeld door het laboratorium van Van den Eynde. Het vaccin, dat gericht is op de niet-menselijke tegenhanger van een veelvoorkomend kankerantigeen dat door Ludwig-onderzoekers is geïdentificeerd en gekarakteriseerd, wordt toegediend in twee injecties met een tussenpoos van enkele dagen, ook wel de „prime“- en „boost“-doses genoemd.

De onderzoekers stelden vast dat CarboTaxol de werkzaamheid van het vaccin in verschillende preklinische kankermodellen verbeterde wanneer het in combinatie met beide doseringen van het vaccin werd toegediend.

„Chemotherapieën versterkten de door het vaccin opgewekte CD8+-T-celreacties tegen het beoogde kankerantigeen, vergrootten het aantal CD8+-T-cellen dat zich op de tumor richtte en verlengden de overleving in preklinische modellen,” aldus Noblecourt. „Dit effect werd nog verder versterkt door ICB.”

De timing was echter van cruciaal belang. Het adjuvante effect van CarboTaxol werd alleen waargenomen wanneer het op dezelfde dag als het vaccin werd toegediend. Dit effect ging verloren als er enkele dagen tussen de toediening van de chemotherapie en de vaccins zat.

De onderzoekers tonen aan dat CarboTaxol de populatie van CD8+-T-cellen vergroot die een factor tot expressie brengen die bekendstaat als TCF1. TCF1, een belangrijke regulator van genexpressie, activeert genen die CD8+-T-cellen verjongen, waardoor hun levensduur, functionaliteit en vermogen om een immuungeheugen op te bouwen voor een aangetroffen antigeen worden verlengd.

“CD8+-T-cellen die TCF1 tot expressie brengen, zijn van cruciaal belang voor het op gang brengen en in stand houden van immuunreacties tegen kanker,” aldus Wicki. “De toename van deze cellen door chemotherapie vond onafhankelijk van de vaccinatie plaats en zorgde voor een ruime voorraad T-cellen die bij latere blootstelling aan het vaccinantigeen konden worden gemobiliseerd.”

Om de klinische relevantie van hun bevindingen te onderbouwen, tonen de onderzoekers aan dat er ook een toename van TCF1+ CD8+ T-cellen kon worden waargenomen in monsters die waren afgenomen bij twee onafhankelijke groepen patiënten met verschillende soorten kanker die met CarboTaxol waren behandeld.

“Onze bevindingen hebben belangrijke implicaties voor klinische proeven met kankervaccins,” aldus Van den Eynde. “In huidige onderzoeken wordt mogelijk geen gebruik gemaakt van een potentieel adjuvante effect dat zou kunnen worden bereikt door simpelweg het tijdstip van vaccinatie ten opzichte van de chemotherapie aan te passen. Ons onderzoek maakt de weg vrij om het optimale interval te bepalen waarmee dergelijke synergieën kunnen worden opgewekt. Aangezien TCF1+ CD8+ T-cellen bovendien ook van belang zijn voor een optimale respons op ICB, zou het mechanisme dat we hier hebben geïdentificeerd zich mogelijk niet alleen tot vaccins beperken, maar ook van toepassing kunnen zijn op andere combinaties van immuuntherapieën. Onze bevindingen ondersteunen in ieder geval de klinische evaluatie van de combinatie van een kankervaccin, chemotherapie en anti-PD-1-checkpointblokkade die in deze studie is onderzocht.”

Dit onderzoek werd ondersteund door het Ludwig Institute for Cancer Research, de Berrow Foundation, het Zwitserse Nationale Wetenschapsfonds en de Academy of Medical Sciences in het Verenigd Koninkrijk.

Benoit Van den Eynde is niet alleen lid van het Ludwig Institute for Cancer Research, maar tevens directeur van het de Duve Institute en hoogleraar tumorimmunologie aan de Universiteit van Oxford en aan de UCLouvain.

Artikel over dit onderzoek

Chemotherapy enhances cancer vaccine efficacy and expands stem-like TCF1+CD8+ T cells

Noblecourt L, Wicki A, Jainarayanan A, Pereira-Almeida V, McAuliffe J, Steffke E, Panetti S, Fuchs H, Ramirez-Valdez RA, Chandrasekar V, Cai Y, Boekestijn S, Hill AVS, Gerard A, Welters MJP, Van der Burg SH, Pedroza-Pacheco I, Van den Eynde BJ, Leung CSK

Cancer Cell (2026) 44(10):2083-2099.e9

In het nieuws

Artsenkrant - Chemotherapie kan effect van therapeutisch kankervaccin versterken - 19/10/2026

MediQuality - Kanker: chemotherapie zou de werkzaamheid van therapeutische vaccins kunnen versterken - 19/10/2026

Ludwig Cancer Research - Chemo as a booster of cancer vaccines - 2/10/2026

GrenzEcho - Neue Krebsforschung: Chemotherapie kann Wirkung von Krebsimpfung verstärken - 19/10/2026

Belg24 - دراسة بمشاركة بلجيكية: الكيميائي قد يعزز لقاح السرط - 19/10/2026

UCLouvain.be - Première : chimio et vaccin thérapeutique, un combo gagnant improbable ! - 19/10/2026

RTBF (+video) - Découverte sur le cancer : un vaccin curatif en même temps que de la chimiothérapie, c’est tout bonus - 19/10/2026

RTL (+video) - Combiner chimiothérapie et vaccins pour combattre le cancer ? « Ce serait révolutionnaire » - 19/10/2026

RTL (+video) - Des vaccins contre le cancer administrés à des patients dans les prochains mois ? « Ce serait révolutionnaire » - 19/10/2026

BX1 (+video) - Lutte contre le cancer : une découverte prometteuse de chercheurs bruxellois pourrait améliorer les traitements - 21/10/2026