Giving Hope 109
September 2025
Uitschakelen, opnieuw inschakelen, reguleren: epigenetica schrijft de geschiedenis van onze genen
Sinds hij afgestudeerd is, is Charles De Smet onderzoeker aan het de Duve Instituut. Destijds trad hij toe tot het team van professor Thierry Boon. Hij ontdekte de wereld van de epigenetica samen met hem, een beetje bij toeval en vooral uit passie.
Ik ben bioloog van opleiding. Voor mijn scriptie kwam ik in het lab van Thierry Boon terecht. Hij was toen bezig met het identificeren van tumorantigenen. We ontdekten dat een gen dat normaal gesproken uitgeschakeld is, plotseling geactiveerd werd in tumoren. Mijn taak was om te begrijpen hoe die activering plaatsvond. De oorzaak: het verlies van een epigenetisch mechanisme dat ‘DNA-methylatie’ wordt genoemd. Deze chemische markering werkt als een slot om bepaalde genen stil te houden. Door het verdwijnen ervan werd dit gen weer geactiveerd.
« Ik raakte toen gepassioneerd door epigenetica, met de wens om andere genen te identificeren die door hetzelfde proces worden beïnvloed en de oorsprong van dit verlies van DNA-methylatie in de kankercel te ontrafelen. »
In 2009 voegde Charles nog een pijl aan zijn boog toe en ging hij lesgeven aan de UCLouvain. Dit andere deel van zijn beroep ligt hem na aan het hart.
Ik vind lesgeven erg leuk, zowel om kennis over te dragen als, naar ik hoop, mijn passie op studenten over te brengen. Maar ook omdat het mijn eigen onderzoek voedt. Zo heeft het voorbereiden van mijn lessen embryologie me geholpen om beter te interpreteren wat ik tijdens mijn werk met embryo’s waarnam.
Zijn liefde voor biologie heeft iets weg van Proust’s madeleine.
Ik vond twee boeken van Time Life in de bibliotheek van mijn vader: één over de cel en één over het menselijk lichaam. Ik verslond ze. Bovendien legden deze boeken heel goed uit welk wetenschappelijk avontuur er achter elke kennis schuilgaat. Deze wereld fascineerde me. Het idee om onderzoeker te worden ontstond heel eenvoudig.
Vandaag draagt het laboratorium van Charles De Smet zijn naam, maar in zijn ogen is dat geen bekroning. Intern noemen we het vooral GEPI, voor Genetica en Epigenetica. Daar bestuderen we de impact van epigenetica op kanker.
U zou deze wetenschap bijna kunnen omschrijven als de kunst van het beheren van onze genen.
We hebben allemaal ongeveer 20.000 genen, die zijn vastgelegd in onze 46 chromosomen. Elke cel in ons lichaam, of het nu een huidcel of een levercel is, bevat precies hetzelfde genetisch materiaal. Toch hebben deze cellen niets met elkaar te maken: ze gebruiken niet alle beschikbare genen, maar activeren alleen het programma dat bij hen past.
Dat is dus epigenetica: een reguleringssysteem dat bepaalt welke genen worden geactiveerd, gedeactiveerd of gemoduleerd, afhankelijk van het type cel, de omgeving of zelfs onze levensgewoonten. Als genen de ‘bibliotheek’ van onze cellen zijn, dan is epigenetica als het ware de bibliothecaris die kiest welke boeken worden geopend en wanneer ze worden gelezen.
« Epigenetica maakt het mogelijk om op lange termijn specifieke genexpressieprogramma’s voor elk celtype in stand te houden. Dat is erg belangrijk voor de ontwikkeling, want zo blijft een huidcel een huidcel en verandert hij niet in iets anders. »
Bij kanker zijn de epigenetische markeringen veranderd. De kankercel gaat genen gebruiken die ze niet zou moeten gebruiken: sommige genen worden geactiveerd terwijl ze uitgeschakeld zouden moeten blijven, andere worden uitgeschakeld terwijl ze essentieel zijn. Het resultaat: de kankercel begint zich te vermenigvuldigen.
« We kunnen stellen dat alle tumoren ten minste een deel epigenetische verandering vertonen die bijdraagt aan hun ontwikkeling. »
Tegenwoordig worden epigenetische veranderingen in kankers gebruikt als markers waarmee een cel die kwaadaardig is geworden in een zeer vroeg stadium kan worden opgespoord.
Epigenetica maakt het ook mogelijk om te bepalen voor welk type behandeling de tumor gevoelig zal zijn.
Voor hem kan het beroep van onderzoeker worden samengevat in een woord dat hij van een van zijn doctoraatsstudenten heeft geleend: VERWONDERING. Verwondering over het onbekende, het formuleren van hypothesen, het testen ervan, het analyseren van de resultaten en het steeds opnieuw beginnen.
Wat als u uw bedrijf zou voorstellen om een rol te spelen in de volgende medische doorbraak ?
Bent u manager of bedrijfsleider en wilt u zin geven aan uw acties en die van uw teams en bijdragen aan een duurzame impact ?
In het de Duve Instituut strijden meer dan 300 onderzoekers elke dag om een honderdtal ziekten te begrijpen en te overwinnen. Hun speelterrein? Fundamenteel onderzoek. Hun doel? Oplossingen vinden voor morgen.
Maar één ding blijft een feit: zonder steun kunnen zelfs de beste ideeën niet worden gerealiseerd.
En daar kunnen u en uw bedrijf het verschil maken.
Achter elke behandeling van vandaag schuilt een ontdekking van gisteren.
Steun onderzoek, associeer uw bedrijf met uitmuntendheid en innovatie.
Geef betekenis aan uw ESG-doelstellingen en verenig uw medewerkers rond een doel dat iedereen aangaat.
Want ja, achter de woorden ‘kanker’ of ‘infectie’ gaat soms een collega, een familielid of een vriend schuil.
Er zijn tal van manieren om actie te ondernemen, aangepast aan uw middelen en wensen:
- sponsor een team van onderzoekers,
- geef uw naam aan geavanceerde apparatuur,
- organiseer een solidariteitsuitdaging met uw medewerkers,
- start een ‘matched giving’-actie waarbij elke donatie van werknemers door het bedrijf wordt verdubbeld.
Heeft u een formule in gedachten die bij u past?
Dan werken we die samen uit. Mobiliseer uzelf en uw teams om uw organisatie een plaats te geven in de geschiedenis van het onderzoek. Onze deuren staan wijd open!
Neem contact met ons op om de diverse partnerschapsopties te bespreken
sibylle.moreels@deduveinstitute.be
Tel +32 495 18 97 76
Voorbeelden van samenwerking:
Met € 3.000
sponsort u een tafel op het prestigieuze Gala van het Instituut
Met € 7.500
schrijft u een team van 50 personen in voor een sportevenement
Met € 28.000
wordt u gedurende 6 maanden mentor van een doctoraatsstudent
In memoriam
Pierre De Meyts
Onlangs vernamen we het overlijden van Pierre De Meyts, die tussen 1976 en 1984 een groep leidde binnen het toekomstige de Duve Instituut. Na een internationale carrière in de Verenigde Staten en Denemarken keerde hij terug naar België, waar hij actief bleef in het onderzoek door middel van samenwerkingsverbanden en contacten met het de Duve Instituut.
Pierre De Meyts is vooral bekend om zijn studies over insuline, in het bijzonder over de verbazingwekkend complexe manier waarop dit hormoon zich aan zijn receptor bindt. Deze complexiteit houdt verband met het feit dat insuline, naast zijn werking op het glucosemetabolisme, ook een groeifactorwerking heeft op bepaalde soorten cellen. We hebben een eminente collega
Neem deel aan ons Gala Evening
in de kleuren van de nazomer
Kom op dinsdag 30 september 2025 naar de Dome Eventhall in Brussel voor een uitzonderlijke avond ten voordele van het de Duve Instituut. Reserveer nu uw plaatsen (300 €) of uw tafel (3.000 € + btw voor bedrijven) bij Isabelle de Duve: isabelle.deduve@ deduveinstitute.be. Ons doel? 400 gasten samenbrengen en een nieuw solidariteitsrecord breken.
Het organisatiecomité van het gala : Aurélie Bertrand, Melina Cervesato, Isabelle de Duve, Olivia de Schorlemer, Melissa Kandiyoti, Aurélie Mahieu, Axelle Peers de Nieuwburgh, Juliette Siaens, Florence van Hecke en Julie Waucquez.
Avond voor de vrienden van het instituut en opening van de laboratoria
Dinsdag 4 november 2025
U bent van harte welkom op de Avond voor de Vrienden van het Duve Instituut op dinsdag 4 november 2025 van 18 tot 21 uur. Het evenement begint met een presentatie van de laatste ontdekkingen, gevolgd door een rondleiding door de laboratoria en een walking dinner. De plaatsen zijn beperkt.
Inschrijvingen: isabelle.deduve@deduveinstitute.be