Vijfjaarlijkse prijs der geneeskundige wetenschappen 2017
toegekend aan Stefan Constantinescu

 

Stefan Constantinescu ontving op maandag 13 november de Vijfjaarlijkse prijs der fundamentele geneeskundige wetenschappen uit handen van mevrouw Maggie De Block, minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid, voor zijn werk aan de pathofysiologie van myeloproliferatieve syndromen dat in de periode 2011-2015 is gepubliceerd. De term "myeloproliferatief syndroom" wordt gebruikt wanneer het beenmerg te veel rode bloedcellen, witte bloedcellen of bloedplaatjes produceert. "(Stefan Constantinescu) heeft de moleculaire immuunmechanismen ontcijferd van deze bloedkankers, die vooral oudere mensen treffen. Het werk is van een ongelooflijk hoog wetenschappelijk niveau", aldus de Koninklijke Academie voor Geneeskunde.

 

Het onderzoek

De groep van Stefan Constantinescu bestudeert de mechanismen waarmee kleine eiwitten, genaamd cytokines, de overleving, proliferatie en differentiatie induceren van de voorlopers van bloedcellen. De groep heeft structurele vereisten beschreven voor de normale functie van cytokine-receptoren, die transmembraaneiwitten zijn, en stroomafwaartse enzymen die het signaal doorgeven, die behoren tot de familie van Janus-kinasen. De belangrijkste onderzochte receptoren waren receptoren voor erytropoëtine (EpoR) en trombopoietine (TpoR), die de aanmaak regelen van rode bloedcellen (die zuurstof naar weefsels transporteren) en bloedplaatjes (betrokken bij bloedstolling en bescherming tegen bloedingen).

De groep heeft in 2005-2006 bijgedragen aan de ontdekking van activerende mutaties die de oorzaak zijn van een groep bloedkankers genaamd myeloproliferatieve neoplasma’s. In de periode 2011-2015 heeft de groep verschillende belangrijke vorderingen gemaakt met betrekking tot het begrijpen van de mechanismen waarmee de V617F-mutatie in het pseudokinasedomein van JAK2 het kinasedomein van JAK2 activeert. Een nieuw circuit van activering werd geïdentificeerd wat de mogelijkheid biedt om mutatiespecifieke remmers te zoeken. De groep helderde ook op hoe het verlies van tryptofaan 515 in TpoR leidt tot oncogene activering van TpoR. Een nieuwe rol van tryptofaan werd onthuld bij het handhaven van transmembraaneiwitten in een inactieve toestand door dimerisatie van het transmembraandomein te voorkomen. Tegelijkertijd droeg de groep bij aan de ontdekking dat calreticuline-mutanten, die geassocieerd zijn met Essentiële trombocytose en myelofibrose, binden aan het extracellulaire domein van TpoR, wat leidt tot zijn activering in de secretoire route en aan de oppervlakte. Over het geheel beschouwd heeft het werk van de groep vastgesteld dat pathologische activering van JAK2 en STAT5 leidt tot myeloproliferatieve neoplasma’s. Ten slotte ontdekte de groep dat er bij de progressie van myeloproliferatieve neoplasma’s naar een ernstigere aandoening, secundaire acute leukemie, pathologische interactie is tussen constitutief actieve STAT5- en p53-mutanten, wat wijst op een belangrijke rol van STAT5-signalering in de progressie.

 

De prijs

De vijfjaarlijkse prijzen worden sinds 1859 uitgereikt door een gezamenlijke jury van de Koninklijke Nederlandstalige en Franstalige Academies voor Geneeskunde van België. Bestemd voor in België geboren of genaturaliseerde onderzoekers, belonen ze werken die een echte wetenschappelijke vooruitgang markeren op het gebied van fundamentele geneeskundige wetenschappen, of op het gebied van klinische of toegepaste wetenschappen.

Voor het Vlaamse Gewest ontving de microbioloog Herman Goossens de prijs op het gebied van "Klinische of Toegepaste wetenschappen" voor zijn werk aan de ontwikkeling van standaarden en instrumenten voor de beheersing van dreigende epi- en pandemische infectieziekten in Europa, met een bijzondere aandacht voor antibioticaresistentie.

Stefan Constantinescu en zijn team (van links naar rechts​: Vitalina Gryshkova, Alexandra Dusa, Stefan Constantinescu, Jean-Philippe Defour, Ilyas Chachoua, Thomas Balligand, Emilie Leroy, Gaëlle Vertenoeil, Florian Perrin, Christian Pecquet, Lidvine Genet)  

 

MEER INFORMATIE OVER STEFAN CONSTANTINESCU'S GROEP: